Türkçeye çevirisi ‘Değiştirilemeyen tokenlar’ yani NFT’ler (Non-Fungible-Tokens), ana akım olan en son kripto para birimi fenomedir. ‘Değişebilen’ varlıklar olan dolar, hisse senedi, bitcoin veya altın külçelerinin dışında NFT’ler ‘değiştirilemez’ varlıklardır. Her bir NFT, eşsiz, özgün ve eşi benzeri olmayan dijital ürünleri ifade ediyor. Yani sizin elinizdeki bitcoin ile başkasının elindeki bitcoin eş değerdir. Ancak her bir bitcoinin farklı değerde olduğunu düşünün. O zaman bu artık bir dijital para birimi olmaktan ve transfer aracı olmaktan çıkıyor. NFT’yi Bitcoin ya da Ether gibi kısaca kripto para olarak adlandırılan diğer blockchain temelli varlıklardan ayıran en önemli özellik de budur. NFT’lerin eşit değer karşılığında başka NFT’lerle değiş tokuş yapılamamakta. Ya da daha küçük değerlere ayrılmasının yani bozdurulması mümkün değil. Kısacası, dijital sanat eserlerinin imzalı formatları NFT’lerdir. Bu nedenle de eserler ‘kripto sanat’ olarak anılıyor.
NFT’ye örnek olarak; yaratıcı dijital sanat eserleri, ses kayıtları, videolar, spor kartları, internetteki domain adı ve IP adresi olarak bulunan sanal arsa parçaları, dijital dosyaları veya kriptopara birimi için kullanılan cüzdan adları verilebilir. Tüm bu dijital dosyaların kendileri sonsuz bir şekilde yeniden üretilebilirken, onları temsil eden NFT’ler temel blok zincirlerinde izlenir ve alıcılara sahiplik kanıtı sağlar. Ethereum, Bitcoin Cash, gibi yaygın blok zincirlerinin her birinin NFT kullanımlarını tanımlamak için kendi token standartları vardır.
NFT nasıl ortaya çıktı?
Aslına bakılırsa NFT yeni çıkmadı, teknolojik altyapısı 2010 yıllarının ortalarından beri varlığını sürdürüyor. Ancak ana akımın NFT ile tanışması 2017 yılı sonlarında oldu. Bu tarihte CryptoKitties isimli bir site, kullanıcılarına “sınırlı üretim dijital kedileri satın alma ve besleme” hizmeti ortaya koymaya başladı. Sitenin kullanıcıları ödemelerini de kripto paralar ile yapıyordu. Günümüzde kripto paraların değeri rekorlar kırarken, bu paralar üzerinden işlem yapıp büyük kâr eden yatırımcılar gözlerini NFT’lere dikti. “Everydays — The First 5000 Days” kadar olmasa da birçok illüstratör, video ve grafik sanatçısının eserleri de akıllara durgunluk verecek fiyatlara alıcı buluyor.
NFT nasıl yapılır?
NFT, bir sanat eseri gibi bir dosyanın KnownOrigin, Rarible veya OpenSea gibi bir NFT açık artırma pazarına yüklenmesiyle oluşturulur. Bu dijital deftere kaydedilen dosyanın kripto para birimi ile satın alınabilen ve yeniden satılabilen bir NFT olarak kopyasını oluşturur. Bir sanatçı, bir eseri temsil eden NFT’yi satabilse de, sanatçı eserin telif hakkını elinde hala bulunduruyor olur. Bu nedenle aynı eserin daha fazlasını yani NFT’sini yaratabilir ve satabilir.
Herhangi bir eseri NFT olarak yükleyen bir kişinin, kendisinin orijinal sanatçı olduğunu kanıtlaması da gerekmiyor. Bu yüzden asıl sanatçının izni olmadan o sanatçının eserini NFT olarak kullanan birçok insan olmuştur.
Günümüzde Rarible (Digital Collectibles), Opensea (Digital Marketplace), Nifty Gateway (Digital Art), Decentraland (Virtual Reality) gibi birçok NFT platformu üzerinden dakikalar içinde kendi NFT’nizi oluşturmanız olağan bir durumdur. Bir NFT oluşturmak için dijital cüzdan oluşturmanız yeterli olacaktır.
NFT nasıl satın alınır?
NFT almak için öncelikle Ether ya da World Asset eXchange gibi bir kripto para gerekiyor. En yaygın NFT paralarından biri Ether olmakla birlikte, her platform kendisine ait dijital cüzdan hizmetini kendi seçiyor. Sanal karakter ve video oyunu satışlarında World Asset eXchange kullanımı daha yaygın.
OpenSea, Nifty Gateway, Yellowheart, NBA Top Shot en yaygın online NFT pazarları. Bu plaftormlardan alınan NFT’ler yine buradan satılabiliyor. Uzmanlar piyasaya yeni gireceklere bu birincil el piyasaları kullanma ve doğrudan satıcıdan alım yapma tavsiyesinde bulunuyor. Bunun yanı sıra süreci bilmeyenler için ikinci el piyasalarda dolandırılma riski çok yüksek. Aslına bakılırsa bu risk en güvenilir piyasalarda bile bulunuyor. Dolayısıyla onaylanmış satıcılardan alım yapmak çok önemli. Uzmanlar burada geleneksel borsalardakine benzer şekilde hareket edilmesini ve getirisi güvenilir objelerin satın alınmasını tavsiye ediyor.
NFT’nin kullanımı
NFT’ler tıpkı Bitcoin ve diğer kripto para birimleri gibi, blockchain (blok zinciri) teknolojisini kullanıyor ve yapılan alışverişler bu teknoloji üzerinden kayıt altına alınıyor. Özel bir şifreleme yöntemiyle harfler ve rakamlardan oluşan 40 karakterlik koda dönüştürülen NFT’lerin hiçbiri diğerinin aynısı değil. Benzersiz özellikleri ve hakikilikleriyle birbirlerinden ayrışıyorlar. Bu nedenle koleksiyon objesi vazifesi görüyor ve çoğaltılamıyorlar.
